پشتیبانی : 02632230658 (10 الی 18)

آشنایی با هنر بی نظیر سوخت نگاری

دسته بندی :مقالات ۲۱ آذر ۱۳۹۴ مهران حسن زاده 742
سوخت‌نگاری، هنر سوزاندن چوب با هویه است. این هنر بسیار وقت‌گیر است و به طور کامل با دست انجام می‌شود. می‌توان آن را هنر دقت، حوصله و تمرکز نیز دانست چون کوچک‌ترین بی‌دقتی باعث ایجاد نقص در اثر شده و اغلب قابل بازگشت نخواهد بود.
wood-burn0

[textmarker color=”D91111″] تاریخچه[/textmarker]
سوخت نگاری روی چوب از هنرهایی است که می توان گفت ریشه در ابتدای تاریخ بشریت دارد. در واقع انسان های اولیه هم هنگامی که چوبی را به وسیله حرارت نقاشی می کرده اند یا روی آن داغ می گذاشته اند به نوعی اثری از این هنردبر جای می گذارده اند. به طور مشخص در ایران اولین آثار هنری سوخت نگاری برمی گردد به شانه و درب چوبی یافت شده از بقایای شهر سوخته که مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد است، البته این هنر نه تنها در ایران بلکه در پرو و سپس مصر باستان نیز رواج داشته و در دیگر کشور ها مانند یونان نیز از آن بهره می برده اند. به طور مشخص نمی توان خواستگاهی برایش معرفی نمود. البته قدیمی ترین آثار یافت شده مربوط به ۳۰۰۰ سال قبل بوده و هم اکنون خواستگاه این هنر پرو با ۳۰۰۰ سال قدمت معرفی می شود در صورتی که قطعات یافت شده در شهر سوخته ایرانی بودن این هنر را اثبات می کند که متاسفانه گویی در این زمینه از سوی ایران بی دقتی صورت گرفته و این هنر به نام کشوری دیگر ثبت گردیده.
سوخت نگاری مدت ها به صورت داغ گذاری به وسیله فلز داغ بر روی چوب استفاده می شد. بدین صورت که ابزار فلزی را به صورت مهر برجسته (مانند مهرهای برنجی امروزی که بر روی نی نام هنرمند سازنده را می سوزاند) می ساختند، آن را در آتش، حرارت داده و بر روی چوب و یا چرم می گذاشتند تا نقش ببندد. این هنر در عهد صفویه در ایران به اوج خود رسید و بیشتر برای جلد چرمی قرآن از آن استفاده می کردند. البته در دوره قاجار به طور کلی به فراموشی سپرده شد.
در عهد ملکه ویکتوریا ابزاری ساخته شد شبیه به هویه امروزی که حرارت ذغال هایی را که در مخزنی قرار می گرفت به وسیله ای شبیه به هویه های امروزی منتقل می نمود. این ابزار انقلابی در هنر سوخت نگاری به وجود آورد و در کشورهای اروپایی هنرمندان بسیاری به این هنر روی آورده و حتی آن را با سایر هنرهای چوب ترکیب نمودند. اما این ابزار به ایران راه نیافت و آنچه مشخص است سابقه این هنر در عهد معاصر به بیش از ۱۵ الی بیست سال نمی رسد. آغاز به کار این هنر به شیوه ی امروزی در پرده ای از ابهام است. به طور یقین نمی توان از هنرمندی که اولین آثار سوخت نگاری روی چوب را در کشور خلق نموده نام برد اما تحقیقات بنده در این خصوص به آقای امین سلطانخواه ختم می شود. به نظر می رسد ایشان اولین هنرمندی بوده که پا به این عرصه گذاشته است و هم اکنون نیز فعالیت های هنری خود را ادامه می دهد و آثار بسیار زیبا و دلنشینی خلق نموده.

 

[textmarker color=”D91111″] هنر سوخت نگاری[/textmarker]

در این هنر تناسب سایه روشن‌های اعمال شده بر روی چوب از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد. در سوخته‌کاری از دو رنگ اصلی قهوه‌ای و طلایی و طیف‌های مختلفی که از این دو رنگ بوجود می‌آید، استفاده می‌شود. کنتراست‌هایی از رنگ قهوه‌ای که از دماهای مختلف نوک هویه بر روی چوب ایجاد می‌شوند، تعیین‌کننده زیبایی اثر خواهد بود. خلق کنتراست‌های مختلف از دو رنگی که گفته شد و البته برقراری تناسب بین آن‌ها، هنری است که یک هنرمند سوخته‌کار پس از انتخاب شایسته طرح به منصۀ ظهور گذارده می‌شود. حساسیت بالا باعث می‌شود که هنرمند تمام تمرکز و توجه خود را در زمان انجام کار معطوف به آن کرده و کوچک‌ترین توجهی به اطراف نداشته باشد؛ چون کم‌ترین اختلاف زمانی در انجام سوخت باعث تغییر رنگ چوب و در نتیجه اختلاف در کنتراست‌ها شده و یا این که باعث فرو رفتن نوک بسیار داغ هویه در چوب شده و اثر را از بین خواهد برد. نفس نیز در هنگام انجام سوخت حبس می‌شود تا کنترل بیشتری بر روی چوب و هویه اعمال گردد.

اساس سوزاندن چوب یا پیروگرافی مهارتی است که به آسانی آموخته می‌شود. بیشتر مبتدی‌ها این هنر را با قلم سوزاندن چوب (هویه) شروع می‌کنند که می‌توان از بیش‌تر فروشگاه‌های هنری خریداری نمود.

woo1

در ادامه به نکاتی برای موفقیت بیشتر در سوزاندن چوب اشاره می‌شود تا تأثیرات مطلوب‌تری در اثر پایانی گذارده و همچنین ایمنی هنرمند، فضای کارگاه و دستگاه سوخت (هویه) نیز تأمین گردد.

[textmarker color=”D91111″] مراحل انجام سوخت نگاری [/textmarker]

برای آغاز سوخت‌نگاری ابتدا باید مراحل آغازین کار انجام شود و چوب مورد نظر آماده استفاده گردد. همچنین انجام مراحلی بعد از اتمام کار ضروری است که باعث دوام اثر می‌گردد که به اختصار به آن‌ها اشاره می‌شود.

برای آماده کردن سطح چوب، ابتدا باید قطعه چوبی که می‌خواهید استفاده کنید را انتخاب نمایید. سپس مقداری کاغذ سمباده نرم را برداشته و آن را در جهت بالا و پایین رگه چوب بکشید. بهتر است ابتدا از سنباده‌های درشت استفاده و به تدریج سنباده‌های ریزتر به کار گرفته شود. برای این که چوب مورد نظر کاملاً سطحی صاف و صیقلی پیدا کند بعد از استفاده از سنباده بسیار ریز، می‌توان تکه چرمی طبیعی را روی سطح چوب کشید. چرم، هم مانند سنباده‌ای بسیار ریز عمل کرده و هم گرده‌های چوبی که بین منافذ چوب مانده است را برداشته و سطحی کاملاً صیقلی را در اختیار هنرمند قرار می‌دهد. پس از صاف نمودن سطح چوب، برای این که مطمئن شوید چوب در مدت زمان انجام سوخت، تاب بر نمی‌دارد، به خصوص اگر ابعاد بزرگی داشته باشد انجام این مرحله ضروری است. برای این امر لازم است محلولی پنجاه پنجاه از سیلر و تینر فوری که به عنوان لایه محافظ عمل می‌کند را با قلم‌مو به اطراف و پشت چوب آغشته نمود و تنها قسمت اصلی را دست نخورده باقی گذاشت تا پس از اتمام کار روی آن را لایه محافظ کشید.
سوخت نگاری
حال برای انتقال طرح از روش سنتی یعنی از کاغذ کربن استفاده می‌شود. هنگام انتقال طرح نباید سخت قلم را فشار داد، زیرا باعث فرو رفتگی در چوب شده و حرکت هویه روی چوب را سخت و نوک هویه را منحرف می‌کند. بهتر است چوب‌های نرم‌تر نقطه نقطه علامت‌گذاری شوند تا آسیب کمتری ببیند. اگراز قلم رنگی استفاده شود، الگو را بهتر نشان می‌دهد و آسان‌تر می‌توان آنچه که تاکنون انجام شده است را مشاهده نمود. فراموش نکنید که کاغذ کربن رنگی (یعنی سفید یا زرد) برای کار کردن روی چوب‌هایی مانند گردو و سایر گونه‌های تیره مناسب است.

w002

۱- قبل از شروع سوخت می‌توان از یک قطعه چوب هم جنس به عنوان تخته تمرینی استفاده نمود. یک قطعه چوب برداشته و شش مربع روی آن رسم کنید. ابتدا از کم‌ترین درجه دستگاه استفاده کرده و به تدریج درجه را مطابق نیاز بالا ببرید، طوری که آخرین مربع تیره‌ترین مربع باشد.

در این روش تمرینی بر خلاف استفاده از مداد، هیچ نیازی به فشار آوردن به نوک هویه نیست. بعد از اتمام سوخت‌نگاری استفاده از لایه محافظ ضروری است، که بنا به سلیقه هنرمند از اسپری مات (سیلر) یا براق (کیلر) می‌توان استفاده کرد. در گذشته در روش سنتی، از لاک‌الکل جهت روکش نهایی استفاده می‌شده است.

۲- نوک انگشت باید از حرارت نوک قلم دور باشد، اما درعین حال هر چقدر انگشتان به نوک قلم نزدیک‌تر باشد، کنترل بیش‌تری به خصوص بر روی جزئیات ریز خواهید داشت.

۳- در حین انجام کار و زمانی که نیاز به وقفه و تنظیم چوب است حتماً، از نگهدارنده قلم استفاده نمایید تا از وارد شدن خسارت به میز کار و بدنتان اجتناب کنید.

۴- همیشه قلم را به سمت خود بکشید و مشت خود را روی چوب برای استحکام کار، زیر دست قرار دهید.

۵- اگر به شکل عمقی سطوح بزرگی را می‌سوزانید، ابتدا به شکل سطحی ایجاد خط نموده، سپس به تدریج به سمت سایه‌های تیره‌تر پیشروی نمایید تا ارزش‌های (روشن و تیره) به درستی روی تمام تصویر ظاهر گردد. شما همیشه می‌توانید طرح را تیره‌تر بسازید و هرگز نمی‌توانید دوباره آن را روشن‌تر نمایید.

۶- از یک فن خروجی با فیلتر کربن برای خارج کردن دود در طی سوزاندن استفاده کنید، چون برخی از چوب‌ها دودی تولید می‌کنند که برای ریه مضر است.

۷- برای جلوگیری از خسارت، ابزار را از رطوبت محفوظ نگه دارید و هرگز آن را برای کاربرد دیگر استفاده نکنید. زیرا برای ولتاژهای خیلی پائین طراحی شده است.

۸- مطمئن شوید که قلم سبک وزن و نگه داشتن آن آسان است تا مدتی که در دست نگه می‌دارید مشکل گرفتگی عضلات پیدا نکنید.

۹- چوب را با بهترین وضعیت احتمالی برای هر ضربه حرکت دهید. گاهی لازم است چوب و نوک هویه همزمان و گاهی فقط چوب یا فقط هویه حرکت داده شود.

۱۰- ضربه‌های سبک و سریع قلم، خطوط ضعیف و سایه‌دار ایجاد می‌کنند؛ در حالی که ضربه کند قلم خطوط تیره‌تر ایجاد می‌نماید. زاویه نوک قلم نیز می‌تواند درایجاد خطوط پهن یا نازک تأثیرگذار باشد.

۱۱- سوزنده‌هایی با کیفیت بهتر به طور کلی حالتی جهت تنظیم دما دارند که به شما امکان تنظیم از ۵۰۰ تا ۹۰۰ درجه را می‌دهد. ابزارهای پیروگرافیک با کیفیت پایین‌تر، معمولاً یک تنظیم دما تا حدود ۶۰۰ درجه دارند.

۱۲- کربن هدایت‌کننده خوبی جهت حرارت نیست، بنابر این تمیز نگهداشتن نوک قلم نتایج پایدارتری می‌دهد. نوک تمیز امکان حرکت گرما به طور پایدارتر و یکنواخت‌تری به همه قسمت‌های نوک را فراهم می‌کند. پس قلم‌های سوزاندن چوب را تمیز کنید. با استفاده از کاغذ سمباده می‌توانید کربن اضافی جمع شده در نوک قلم را بردارید.

۱۳- هویه را هنگام عدم استفاده برای اجتناب از خطر آتش‌سوزی خاموش کنید.

IMG_2484

منابع : Sookhtnegari.ir – sookhtnegar.blogfa.com

 

مهران حسن زاده

مهران هستم ! کارشناس ارشد معماری از دانشگاه کوثر قزوین ، حدود 7 ساله که به صورت حرفه ای در حوزه طراحی معماری و گرافیک فعالیت دارم ، این وبسایت رو با گرایش "گرافیک معماری" راه اندازی کردم. تهیه کننده و گوینده ی مستند شکوه معماری هستم و علاقمند به تمام هنرهای جهان! من معتقدم که تک به تک ما دارای یک استعداد منحصر به فرد هستیم و اگر در خودمون پیداش کنیم، میتونیم یک دنیا رو تغییر بدیم! حتی در سخت ترین شرایط ...

حتما ببینید :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لینک کوتاه: